Ο Σικελιανός στην Πάτρα

                                                                               

Η Πάτρα, δεν διεκδικεί κάποια ιδιαίτερη συμπάθειά του, αλλά ο  Σικελιανός στις αρχές του 20^ου αιώνα δεν παρέλειπε αραιά και που να κατεβαίνει εδώ με το τραίνο,να δει και να μιλήσει για ποίηση με τους φίλους του, ακόμη και σαν διερχόμενος για την Ολυμπία ή ακόμα να πάρει στη συνέχεια το καράβι της γραμμής για τη Λευκάδα.To 1910 η εφημερίδα της Πάτρας “Το Σέλας” φιλοξενεί σε συνέχειες το άρθρο του για το έργο του Gabriele D'Annunzio «Ίσως ναι, Ίσως όχι». Εκείνα τα χρόνια το τραίνο έκανε πάνω από 8 ώρες να φθάσει από την Αθήνα και το ταξίδι με καράβι για τη Λευκάδα διαρκούσε 24 ώρες.
     Ο διακεκριμένος φίλος του, ποιητής Σ.Μουσούρης (Φώτος Γιοφύλλης)  περιγράφει μια τέτοια κάθοδό του στη πόλη το καλοκαίρι του 1912, πριν την επιστράτευσή του στους Βαλκανικούς πολέμους, την εποχή που κτίζονταν το σπίτι των Σικελιανών στη Συκιά Κορινθίας, -πάνω σε σχέδια του ίδιου του ποιητή και με δαπάνες της Εύας,- που αξίζει να παρατεθεί. Αφηγείται λοιπόν ο Γιοφύλλης: «Όταν για πρώτη φορά του διάβασα στίχους μου, δημιούργησε μια ποζάτη τελετή,που μπορεί να μην την ήθελα,μα κατόπιν μ’ άρεσε. Ήτανε καλοκαίρι του 1912.Αφού βάλαμε από πριν την ώρα, συναντηθήκαμε στο ξενοδοχείο στη Πάτρα. Ήπιαμε πορτοκαλάδες, αντικρίσαμε ψηλά τον ήλιο και φταρνιστήκαμε. Ύστερα πήραμε ένα αμάξι με δυο ωραία άλογα και πήγαμε οι δυο μας στις Ιτιές. Πλάι στη θάλασσα,κάτω από τα δένδρα,ήταν τραπέζια ενός εξοχικού κέντρου. Έτρεξε ένα γκαρσόνι και υποκλίθηκε. Ο ποιητής παράγγειλε: “Φέρτε οπωρικά, πολλά οπωρικά, πολλά ωραία οπωρικά !”. Σε λίγη ώρα ένα μεγάλο τραπέζι ήτανε μπροστά μας γιομάτο με ροδάκινα, κομμένα πεπόνια και καρπούζια, σύκα σταφύλια, αχλάδια, μήλα…Θαυμάσαμε χαμογελώντας το λαμπρό θέαμα, που πολύχρωμο και πολύχυμο απλώνονταν μπροστά μας πλάι στο αφρισμένο γαλανό κύμα του κόρφου…“Τώρα ας διαβάσουμε” είπε. Κι άρχισα ήρεμα να διαβάζω. Διάβασε και κείνος δικά του. Μιλήσαμε και για ποιήση.΄Υμνησε και τον Ντ’ Ανούτσιο. Θυμηθήκαμε και τους αρχαίους κι άλλους ποιητές…Τρώγοντας οπωρικά, μιλούσαμε για τον λυρισμό των αιώνων. Στη ψυχή, στον ουρανίσκο,στα μάτια, στη σκέψη κυριαρχούσε η ομορφιά!...».-
 

Πηγή: Leovard Το είδωλο της γης μου

                                           

                                            Το τελευταίο ταξίδι ενος φιλόλογου                                                                

Το τελευταίο του ταξίδι, ήταν στη Λευκάδα. Η ομιλία του κατά την τελετή ανακήρυξής του την 10 Ιουνίου 1995 σε επίτιμο δημότη Λευκάδας για το έργο του πάνω στους  Επτανήσιους ποιητές, είχε θέμα: “Oι μυστικοί δεσμοί μου με τη Λευκάδα”. Στη παρουσίασή του ως κεντρικού ομιλητή από τον Νάσο Βαγενά, τα κολακευτικά λόγια του δεύτερου σχολιάστηκαν από την πλευρά του με μια δόση μαύρου χιούμορ, ως κάτι σαν ένας “ένας θαυμάσιος επικήδειος”. Κι αυτός ο σχολιασμός την επόμενη μέρα θα εύρισκε την ανταπόκρισή του. Σηκώθηκε κακοδιάθετος, αφού το προηγούμενο βράδυ δεν είχε σχεδόν κλείσει μάτι. Η επιλογή ενός μικρού ξενοδοχείου στο κέντρο της Χώρας, σε συνδυασμό με τον θόρυβο της πόλης που ζούσε στο ρυθμό του καλοκαιριού, είχαν επιδράσει αρνητικά στην ανάγκη για ξεκούραση μετά από μια δύσκολη μέρα.
Επιστρέφοντας στην Αθήνα δεν παρέλειψε να περάσει από το ΠΟΛΥΕΔΡO, το βιβλιοπωλείο του φίλου του Κωστή Κάπελα στη Πάτρα. Στο δρόμο για την Αθήνα δεν ένοιωθε καλά. Προτίμησε να κάνει μια στάση στο Λόγγο στο σπίτι της φίλης του Νταϊάνας Χάας, Νεοελληνίστριας Καθηγήτριας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών. Εκεί ξεψύχησε στις 11-6-1995, ο κριτικός-φιλόλογος, νεοελληνιστής Γ. Π Σαββίδης.

Πηγή: Leovard To είδωλο της γης μου

               ΒΑΚΧΙΚΟΝ (ΑΓΝΩΣΤΟΥ)

               Περί μέλλοντος μιλείτε;                                   

               Φίλοι μου παραλογείτε.                                    

               Δεν θα ηξεύρω, δεν με μέλλει                    

               ας τα φέρει η τύχη ως θέλει.                      

               Τις η ωφέλεια να πασχίζω                    

               μέρα νύχτα να φροντίζω,                    

               πως να κάμω να κερδίζω                    

               τόνα τ’ άλλο ν’αποκτήσω,                          

               που αν θελήσω ή δε θελήσω                       

               πρέπει εις άλλους να τ’αφήσω;                            

               Αυτή βέβαια  τι αληθεία,                                   

               είναι τρέλα και μωρία.                                         

                                                                          

               Κάλλιο ξέγνοιαστα να πίνω                        

               παρ’ υπέρπλουτος να γίνω.                         

               Κάλλιο εν’ ήσυχο κρασάκι                        

               παρά δόξης το φαρμάκι.                      

               Κάλλιο φίλων συντροφία                                  

               παρά πλούσια βασιλεία.

               Το τραπέζι ετοιμασμένο

               το ποτήρι γεμισμένο.

               Όταν έχω από κρασάκι

               και μια κόρη ωραία παρέκει,

               τότε ο κόσμος ας χαλάσει,

               ας γνοιασθεί όποιος θα τον φτιάσει.                 

               Τρώγω,πίνω, τραγουδάω                                  

               και τον Βάκχον χαιρετάω.            

               Την ωραία σφιχταγκαλιάζω

               κ’εις τα μάτια την τηράζω.

               Την φιλώ απαλά απαλά

               εις τα χείλη τα γλυκά.

               Κι αν αυτή μου δευτερώσει,

               και τα χείλη μου πυρώσει,

               τότε αμέσως πλέον φωνάζω,

               τον ξανθόν  Έρωτα κράζω

               και μ’ αυτών την συνοδεία

               εκτελώ την συμφωνία.

               Ποιά στον κόσμο άλλη ζωή,

               εiν’καλύτερη απ’ αυτή;

               Αν υπάρχει ευδαιμονία

               είναι τούτη εν αληθεία.

               Ας χαρούμε λοιπόν φίλοι,

               όσον καίεται το κανδύλι,

               διότι αφού και αυτό σβεσθεί,

               θα γενεί ότι θα γενεί.

                Ιόνιος Ανθολογία 1834-Τεύχος Α΄

Ένα βακχικό ποίημα άγνωστου ποιητή, αλίευμα από την «Ιόνιο Ανθολογία» του 1834,-ύμνος της αμεριμνησίας της ζωής. Κλείνει μέσα του μια φιλοσοφία και στάση ζωής έξω και πέρα από υλικές απολαύσεις και υμνεί την ευδαιμονία του ανθρώπου, που γεύεται τους γλυκούς καρπούς της ζωής βουτηγμένος μέσα στη μακαριότητα της χαράς, του έρωτα, της απόλαυσης των γεύσεων, απομακρύνοντας από τη σκέψη του κάθε έννοια και φροντίδα για το αύριο. Το μέλλον το ορίζει ο Θεός. Μακάριοι όσοι μπορούν ν’ ακολουθήσουν τη συνταγή του.

            Πηγή: Leovard Το είδωλο της γης μου 

                         

    Όσιος Παναγής Μπασιάς  

                                                                                                    

Τον Όσιο Παναγή Μπασιά τιμά η Ορθοδοξία σήμερα 7 Ιουνίου 2019. Ο Όσιος Παναγής ο Μπασιάς γεννήθηκε στο Ληξούρι της Κεφαλληνίας, το 1801 μ.Χ., και ήταν γιός ευσεβών και επιφανών γονέων, του Μιχαήλ Τυπάλδου-Μπασιά και της Ρεγγίνας Δελλαπόρτα. Έμαθε Ιταλικά, Γαλλικά, Λατινικά και καταρτίσθηκε στη φιλοσοφία και τη θεολογία.Μικρός ακόμα χειροθετείται αναγνώστης και στην αρχή της σταδιοδρομίας του διορίζεται γραμματοδιδάσκαλος και εξασκεί το λειτούργημα του διδασκάλου, αλλά εμπνεόμενος από τα ριζοσπαστικά κηρύγματα του Κοσμά Φλαμιάτου και Ευσεβίου Πανά, εκκλησιαστικών αναστημάτων της εποχής, οι οποίοι υπεράσπιζαν ότι οι Άγγλοι (κυρίαρχοι της Επτανήσου) προστάτες, ουσιαστικά τύραννοι, επιβουλεύονται το ορθόδοξο φρόνημα των κατοίκων, αφήνει το δημόσιο σχολείο και παραδίδει μαθήματα κατ’ οίκον συνεχίζοντας την αποστολή του.
Σε ηλικία 20 ετών, μετά τον θάνατο του πατέρα του, έχοντας έμφυτη κλίση και επηρεαζόμενος από την προσωπικότητα του πολιούχου μεγάλου ασκητού Αγίου Γερασίμου και του γείτονός του, επίσης μεγάλου ασκητού Αγίου Ανθίμου, εγκαταλείπει τα πάντα και φθάνει στο «Ξηροσκόπελο», μικρό νησάκι στην κάτω Λειβαθώ Βλαχερνών και τόπο εξορίας κληρικών από του Άγγλους. Εξόριστος τις ημέρες εκείνες ήταν και ο περίφημος Ζακύνθιος κληρικός Νικόλαος Καντούνης.Δεν έμεινε όμως πολύ διάστημα καμφθείς από τις ικεσίες της χήρας μητέρας του και της απροστάτευτης αδελφής του. Επιστρέφει λοιπόν μοναχός στον κόσμο, αλλά ολόκληρη η ζωή του αποδεικνύεται συνεχής ασκητικός αγώνας και συνεπής επαγρύπνηση των μοναχικών ιδεών και αποφάσεών του.Το 1836 μ.Χ. χειροτονείται διάκονος και πρεσβύτερος, με το όνομα Παΐσιος, υπό του Αρχιεπισκόπου Κεφαλληνίας Παρθενίου Μακρή.Δεν επεζήτησε εφημαριακή θέση. Συνήθως λειτουργούσε στο εξωκκλήσι του Αγίου Σπυρίδωνος στον Πλατύ Γιαλό, όπου συνέρρεε πλήθος πιστών, για να λειτουργηθεί και να ακούσει τα θερμά κηρύγματά του. Υπήρξε η προσωποποίηση της ελεημοσύνης και θερμός συμπαραστάτης των αδυνάτων.Έλαβε από τον Θεό το χάρισμα της προφητείας και «προΰλεγε τὰ μέλλοντα συμβαίνειν εἰς πρόσωπα, οἰκογενείας καὶ γενικώτερον τῆς κοινωνίας», όπως γράφεται στην εισήγηση της Αγιοκατάταξης του.Στις 21 Μαΐου 1864 μ.Χ., γεύεται τη χαρά της Ενώσεως της Επτανήσου με τη Μητέρα Ελλάδα, για την οποία εργάσθηκε με τον δικό του αντιστασιακό τρόπο πλησίον των ηρώων ριζοσπαστών, διατηρώντας και καλλιεργώντας την Ορθόδοξη Παράδοση, σε τόσο δύσκολες πολιτικές και κοινωνικές περιόδους.Το 1867 μ.Χ., με τους φοβερούς σεισμούς της Παλλικῆς, γκρεμίζεται η οικία του και από τότε φιλοξενείται στην οικία του ξαδέλφου του Ιωάννου Γερουλάνου, πατέρα του σπουδαίου χειρουργού Μαρίνου Γερουλάνου[1].
Λόγω της διαδοθείσης φήμης από τα πολλά θαύματα, αποφεύγοντας το φοβερό ύφαλο της πνευματικής ζωής, τον επάρατο εγωισμό, καταφεύγει στη γνωστή μέθοδο μεγάλων Ασκητών να προσποιείται τον τρελό, και έτσι συγκαταριθμείται στη χορεία των Δια Χριστόν σαλών Αγίων.Για πέντε έτη ταλαιπωρείται κλινήρης.Και ασθενής συνεχίζει να ευλογεί, να ειρηνεύει, να καθοδηγεί, να συμβουλεύει τους Χριστιανούς, οι οποίοι νυχθημερόν τον επισκέπτονται.Εκεί δέχεται την επίσκεψη του νέου Αρχιεπισκόπου Γερμανού Καλλιγά, στον οποίο προλέγει την ανάρρησή του στον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο των Αθηνών.Ο Όσιος Παναγής κοιμήθηκε το 1888 μ.Χ., και στην πάνδημη μετά τριήμερο κηδεία του εξεφώνησε περίφημο επικήδειο ο Μητροπολίτης Κεφαλληνίας Γερμανός Καλλιγάς.Η ανακομιδή των Ιερών Λειψάνων του Οσίου έγινε στις 6 Ιουνίου 1976 μ.Χ. και η Αγιοκατάταξη του έγινε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο δια Πατριαρχικής και Συνοδικής Αποφάσεως την 4η Φεβρουαρίου 1986 μ.Χ.Τα ιερά λείψανά του φυλάσσονται εντός αργυρής θήκης στον ιερό ναό Αγίου Σπυρίδωνος Ληξουρίου, όπου και ο τάφος του. 

---

[1] Το σπίτι του οποίου διασώθηκε μετά τους σεισμούς του 1953.

            Πηγή: Εκκλησία on line

                  Oι Τραπεζίτες

             

                  Προσέξτε τους τραπεζίτες.
                  Μάτια πίσω από προσωπίδες,

                  μαύρα κουστούμια και κόκκινες γραβάτες,

                  με κοράκια σωματοφύλακες δεξιά κι αριστερά,

                  υπό τις επευφημίες των τελάληδων

                  βγαίνουν απ’ τις δρακοφωλιές,

                  τα άγια των χρηματαγορών να προσκυνήσουν.

                 Προσέξτε καλά τους τραπεζίτες.

                 Τεράστια πανόμοια χέρια,

                 αρπακτικά μ’ αστεφάνωτη καρδιά,

                 διαχρονικοί Φαρισαίοι,

                 αγκαθωτό στεφάνι μας φορούν,

                 το στροβιλισμό του χρήματος καθορίζουν.

                Προσέξτε τους τραπεζίτες.

                Στυγνοί των λαών εχθροί,

                χλευάζοντας δεσμοφύλακες στέλνουν,

                σε συνεχή χειμώνα μεταμορφώνουν τη ζωή,

                αιχμάλωτος ο άνθρωπος δίχως τιμή

                βαριά αλυσίδα τα πόδια περισφίγγει.

               Προσέξτε τους τραπεζίτες!

               Ασυγκράτητοι, απρόκλητοι, σκληροί,

               από το ζύγισμα του χρυσαφιού καμπουριασμένοι,

               αδυνατούν το βλέμμα να στρέψουν στον ουρανό,

               το σπινθηροβόλο άστρο

               της Βηθλεέμ ν’ ατενίσουν.

                 Γ.Κ. Παπαδημητρίου

Κρίσεις κι επικρίσεις (Καβάφης και Παλαμάς)

Η φιλολογική αντιπαράθεση μεταξύ των μεγάλων, αλλά διαφορετικού στυλ ποιητών Παλαμά και Καβάφη, είναι ένα θέμα που φτάνει ως τις μέρες μας.Ο Καβάφης έσπασε ως γνωστόν την μονοτονία της ομοιοκαταληξίας (που εκφραζονταν από το κατεστημένο της τριάδας Παλαμάς-Δροσίνης-Πολέμης) και ήταν εκείνος που αναζητούσε η Ελληνική ποίηση για να κάνει το άλμα της στη νεώτερη εποχή. Έτσι η ποίησή του λύτρωσε ουσιαστικά τη στυφή και μονότονη ποιητική πραγματικότητα, απ’ την οποία όμως αφαίρεσε τον λυρισμό. Φιλοσοφική ενατένιση με μια διάσπαρτη ειρωνεία, που δεν έχει το πάθος και την ποιητική ορμή του Παλαμά. Αντιπαράθεση πάντως μεταξύ των ποιητών δεν είναι νομίζω καταγραμμένη στην ιστορία, παρά μόνο στα φιλολογικά κουτσομπολιά. Στη βιογραφία του σημαντικού συλλέκτη έργων τέχνης Αλέξανδρου Ιόλα, αναφέρεται ότι όταν έρχεται από την Αίγυπτο στην Ελλάδα τo 1925, ο Καβάφης είναι αυτός που του δίνει συστατική επιστολή για τον Παλαμά! Ο Παλαμάς, εκείνη την εποχή είχε αναδειχθεί «εθνικός» ποιητής, αλλά και ο Καβάφης, άρχισε να αναγνωρίζεται ως ο ποιητής του μείζονος Ελληνισμού. Αυτή η αντιπαράθεση μεταξύ των ποιητών αναδεικνύεται και καλλιεργείται περισσότερο μέσα από τους κύκλους των κριτικών και των λογοτεχνών. Ο Ξενόπουλος π.χ. αν και φίλος του Παλαμά, «..μυστικά φθονούσε τον μεγάλο ποιητή….»[1]ενώ θαύμαζε και αλληλογραφούσε με τον Καβάφη. Στα νεώτερα χρόνια ο Ρένος Αποστολίδης όπως όλοι οι μεγάλοι φιλόλογοι-στοχαστές, είχε τις δικές του φιλολογικές προτιμήσεις και τα δικά του λογοτεχνικά μοτίβα που τον ενδιέφεραν περισσότερο. Σε μια τηλεοπτική του κριτική λ.χ που παίζει στο ΥουΤυbe υποτιμά τον Παλαμά και αποθεώνει τον Καβάφη.Στη κριτική του, είναι επηρεασμένος από τις προτιμήσεις του και αυτό αδικεί και τον ίδιο και τους κρινόμενους ποιητές ή λογοτέχνες.Τον Καζαντζάκη τον απορρίπτει παντελώς. Aς μη ξεχνάμε πως ο Παλαμάς αρθρογραφούσε στo περιοδικό του Α.Καραντώνη «Τα Νεα Γράμματα», «αντίπαλο» του Ηρ. Αποστολίδη που ήταν «Τα Νέα Ελληνικά» και αυτό ήταν σαφώς ένας λόγος παραπάνω να κρατήσει ο Ρ.Α μια απόσταση από τον ποιητή της «Φλογέρας του Βασιλιά». Με την ανακάλυψη του Καβάφη, ο Παλαμάς  γίνεται ντεμοντέ. Ξεπερασμένος και ο πατριωτισμός του Μαβίλη, και του Δροσίνη. Ακόμη κι ο Κωστής Μοσχώφ, αστέρας της αριστερής διανόησης και Μορφωτικός ακόλουθος της πρεσβείας μας στην Αίγυπτο τη δεκαετία του 1990, αποφαίνεται στην αρχαιολόγο Σουβαλτζή, με τα παρακάτω περίπου λόγια «…δεν μας διαφέρει ο Αλέξανδρος,εμείς εδώ έχουμε το ανάστημα του Καβάφη» όταν του ζητά την συμπαράστασή του για τις ανασκαφές στη Σίβα. Ώστε ο Αλέξανδρος ασημαντότερος του γέροντα της Αλεξάνδρειας! Όλοι έχουν βαλθεί να γράφουν γι αυτόν, ενώ στην πραγματικότητα έχει εξαντληθεί από καιρό η μελέτη του. Μελέτες διδακτορικές, αναλύσεις επί αναλύσεων, κριτικές επιτομές που ο καθένας ζητά να πάρει ένα κομμάτι της Καβαφικής δόξας, έστω κι αν κάποιοι έχουν μετατραπεί σε εμπόρους. Λιγότερες οι διδακτορικές διατριβές για τον Μ.Αλέξανδρο. Μέγας σημαιοφόρος της φυλής ο Καβάφης.
Σήμερα ο Καβάφης είναι μια μόδα μη αμφισβητήσιμη μεν, αλλά μην ξεχνάμε και μια προσωπική ιδιοτροπία του,  που του δίνει στην εποχή μας περισσότερους πόντους. Καβαφικές αδυναμίες για τις οποίες δεν μιλά κανείς.Τι τα θέλετε, μεγάλος και ο Καβάφης, μα ο Παλαμάς σε διαπερνά με το ρίγος του πατριωτισμού του. Στοχαστική η ποίηση του πρώτου, πατριωτική εκείνη του δεύτερου. Έτσι ο Παλαμάς διαβάζεται στο μεγάλο πλήθος, ενώ ο Αλεξανδρινός διαβάζεται τα βράδια με το φως της λάμπας.  

[1] σελ. 422 Φιλ.Πρωτοχρονιά 1994

Πηγή: Leovard Το είδωλο της γης μου

Ο κεφαλονίτικος  Ιούνιος

Έφτασε και ο Ιούνιος, ο έκτος μήνας του χρόνου και ο πρώτος του καλοκαιριού.

Βέβαια  μέσα στο αρχαίο Ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν τέταρτος μήνας με 29 ημέρες, πέρασε  στο Ιουλιανό  ημερολόγιο ως έκτος μήνας με 30 ημέρες, όπου  έτσι διατηρείται  και σήμερα  μετά τη γρηγοριανή μεταρρύθμιση  του.

Κατά την ρωμαϊκή  παράδοση, ο Ρωμύλος τον ονόμασε Junius, αφιερώνοντας τον ταυτόχρονα στη θεά Ήρα (Juno).

 Ο Ιούνιος λέγεται και Θεριστής, γιατί είναι ο μήνας του θερισμού σ’ όλη την Ελλάδα Ο λαός του έχει δώσει πολλά ονόματα  και τον εκτιμά πολύ,  λόγω που, για την γεωργία είναι σημαντικός, επειδή μετά τον θερισμό «ελευθερώνεται η γη για νέα σοδειά».     

Ακολουθεί μια  μικρή «περιδιάβαση»  για τις γιορτές  και τα λαογραφικά  χαρακτηριστικά του Ιουνίου, μέσα από τις κεφαλονίτικες παροιμίες.( Δημ. Σ. Λουκάτου, Κεφαλονίτικα γνωμικά, Αθήνα 1952).

«Μάης –μαΐτσης  μαγιανός

και θεριστής  θεριστινός»   Έρισσος

Ο καθηγητής –λαογράφος, Δημήτριος Λουκάτος,  μας λέει πως, η παραπάνω παροιμία από την Έρισσο έχει φτιαχτές λέξεις  για να μας πει, πως ο Μάης έχει ομορφιές και μάγια, μα ύστερα  έρχεται ο Ιούνιος (θεριστής ), που  μας θερίζει από την πείνα. Εννοεί πως η νέα σοδειά δεν έγινε ακόμα.

Την ίδια σκέψη για τον Ιούνιο έχουν και  στην  Πύλαρο λέγοντας την παροιμία

διαφορετικά.  

«Ο Μάης έχει τ’ όνομα

κι ο Θεριστής  την πείνα»

Στην περιοχή των Πρόννων  λένε την παρακάτω  παροιμία που βεβαιώνει την πράξη του θερισμού.

«Απ’ αρχής του Θεριστή

του δρεπανιού μας η γιορτή»

Ο Ιούνιος έχει αρκετές «μικρογιορτές» όπως : του « Βαρθολομαίου και Βαρνάβα» τις 11 του μηνός, μέρα που πολλοί δεν δουλεύουν,  ιδιαίτερα στα αμπέλια, γιατί το έχουν για κακό. Του όσιου Ονουφρίου, στις 12 του μηνός αυτού, στις 14 του Αγίου Ελισαίου, μέρα που δεν δουλεύουν οι γεωργοί με τα ζώα, γιατί ο άγιος αυτός θέλει το σεβασμό του, αλλιώς τα ζωντανά τα πιάνει λύσσα, μας  λέει ο λαός. Τις 15 και 16 του μηνός αντίστοιχα εορτάζουν ο προφήτης Άμως και ο άγιος Τύχωνος, ο τελευταίος  είναι ο άγιος της τύχης.

Τον μήνα αυτόν έχουμε και το γενέθλιο του Άγιου Ιωάννη  του Προδρόμου  τις 24 και  έχει ταυτιστεί η λατρεία του με το άναμμα της φωτιάς και άλλα μαντικά έθιμα  που έχουν  αρχαιοελληνική καταβολή, που γίνονται την παραμονή της   ημέρα αυτή. Είναι η  γνωστή γιορτή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδάρη  και, που ο λαός μας από τόπο σε τόπο του έχει δώσει πολλά ονόματα και  θεραπευτικές ιδιότητες.

Ο λαός έχει περάσει μέσα στις παροιμίες του όλη τη σοφία και την πείρα των αιώνων και έτσι οι παροιμίες  λειτουργούν ως άγραφοι νόμοι που οδηγούν, διδάσκουν και συνετίζουν. Βέβαια, τώρα που τις εργασίες στο χωράφι δεν τις κάνουν τα χέρια, όπως και τον  θερισμό του Ιουνίου, η παροιμία πρακτικά φαίνεται να μην ισχύει. Είναι όμως αξίωμα που δε χάνεται ούτε μηδενίζεται και, σε κάθε περίσταση μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέσα στο λόγο και στη ζωή.

Γύρω από το θέρο και το θέρισμα οι παλιές παροιμίες στην Κεφαλονιά μας λένε :

«Θέλεις θέριζε και δένε,

 θέλεις δένε και κουβάλιε» Λιβαθώ

Εδώ η παροιμία θέλει να πει πως και τα δύο τον ίδιο κόπο έχουνε και μάλιστα κόπο σκληρό.

«Θέριζε γέρο γέννημα

και παλλικάρι στάρι» Παλική και Λιβαθώ

Εννοεί πως το γέννημα (κριθάρι) πρέπει να θερίζεται γινωμένο, ενώ το στάρι να είναι   νωπό για να μην τρίβεται.

Σε όλο το νησί υπάρχει η παροιμία που συνοπτικά και δυναμικά μας ενημερώνει πως ο θέρος, θέλει χέρια πολλά και να δουλεύουν συνέχεια.

«Θέρος, τρύγος,

 πόλεμος δεν περιμένουν»

στην Παλική και στη Σάμη προσθέτουν ή λένε και το εξής: «και στις ελιές ρεμούρο», δηλαδή  με πολλή γρηγοράδα για να γίνει το μάζεμα.  

Υπάρχει  μια άλλη παροιμία που λένε στη Λιβαθώ και μας ενημερώνει, πως, τον Ιούνιο δείχνουν οι ελιές τι καρπό θα κάμουν.

«Τον Θεριστή, ο νοικοκύρης τηράει

την ελιά και τραβάει τα μαλλιά του»

Επειδή κάνει αρκετή ζέστη και τον Ιούνιο αρχίζουν να σκαρώνουν οι σταφίδες, μα κοντά να μπει ο επόμενος μήνας  θα είναι έτοιμες. Η παροιμία μας λέει πως:

«Τ΄  άη –Γιάννη με το μαντήλι,

και τση Βλαχερνός  με το καλάθι»

 δηλ. στις 24 του μηνός του Άη Γιαννιού μπορεί να μαζέψεις μια μαντηλιά σταφίδες, αλλά τις 2 του Ιουλίου, της Παναγίας της Βλαχέρνας,  θα χρειαστείς καλάθι.   

Θέση εκλεκτή μέσα στο λαό και στην κεφαλλονίτικη παροιμία έχει η μέρα που εορτάζει ο άγιος Ιωάννης ο Λαμπαδάρης, αφού παλιά την ημέρα αυτή την πρόσεχαν και την εκτιμούσαν με λατρείες και μαντικά έθιμα.

«Από τ’ άη –Γιαννιού του Λαμπαδάρη,

η μέρα παίρνει τα πίσω»

δηλ. έχουμε τις θερινές τροπές του ηλίου και η μέρα αρχίζει να μικραίνει. Τα έθιμα που γίνονται αυτή την ημέρα είναι όλα ηλιοτροπικού χαρακτήρα  και ποικίλουν από τόπο σε τόπο.

Κορυφαίο είναι το έθιμο που είναι και πανελλήνιο, «το άναμμα της φωτιάς» που ανήκει στα καθαρτήρια έθιμα  και δημιουργεί τη νέα εφορεία της γης.

Μέσα στις τοπικές εορτές είναι και αυτή του Αγίου Παναγή (Παπα-Μπασιά) τις 7  του μηνός και επίσης την πρώτη Κυριακή , ως συνήθως, του Ιουνίου γίνεται στο Ληξούρι «Το μνημόσυνο των Πέντε Αγιαθεκλησιάνων»  που κρέμασαν οι Γερμανοί τις 5-6- 1944 στην πλατεία του Ληξουρίου.

Επίσης στην κινούμενη εορτή των Αγίων Πάντων (φέτος 11 του Ιουνίου), στη Σάμη όπως γίνεται από παλιά ,θα εορταστούν οι τρεις Άγιοι Φανέντες, στο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, που βρίσκεται πάνω στην αρχαία ακρόπολη της Σάμης.

Την τελευταία Κυριακή  του Ιουνίου δε,  έχει θεσπίσει  η τότε  Νομαρχία του Νομού Ηλίας για να τιμά με εκδήλωση «την Μάχη στο Λάλα» εκεί  που έλαβαν μέρος οι Κεφαλονίτες και  άλλοι Επτανήσιοι και κατεδίωξαν τις 22 Ιουνίου  του 1821, έπειτα από σκληρή μάχη τους Λαλαίους  Τουρκαλβανούς. Η συμμετοχή στην εκδήλωση γινόταν τόσο από την Νομαρχία Κεφαλληνίας και Ιθάκης, (στις μέρες μας συνεχίζει τη διατήρηση του εορταστικού θεσμού η  Αντιπεριφέρεια Κεφαλληνίας) όσο και ο Σύνδεσμος των Εφέδρων Αξιωματικών Κεφαλλήνων δίνοντας το παρόν τους,   τιμώντας μαζί με τους κατοίκους της περιοχής στο οροπέδιο της Φολόης Ηλείας,  τους Ήρωες και το γεγονός της νίκης.

Έρχεται ο Ιούνιος, ο Θεριστής όπως τον λέει η παράδοση και ο λαός  μας. Ωστόσο, η ζέστη έχει ήδη αρχίσει να απλώνει τα φτερά της από τον Μάιο και από τις 18 αυτού του μήνα άρχισαν και  οι  θερισμοί για το χορτάρι που είναι τροφή για τα ζωντανά.

Βλέποντας τα χωράφια στην Παλική άλλα έχουν το ξερό του χρυσαφιού χρώμα κι άλλα ετοιμάζονται να πυρωθούν στα καυτά λουτρά του ήλιου.

Οι κτηνοτρόφοι  δεν περιμένουν τον Ιούνιο για να μαζέψουν το ξερό χορτάρι και να γιομίσουν τις αποθήκες τους για το χειμώνα, ήδη η διαδικασία αυτή φθάνει στο τέλος της. Ωστόσο η διαδικασία αυτή που κάνουν οι γεωργοί να σπέρνουν χορτάρι και έπειτα να το πουλούν ως «μπάλα» στους κτηνοτρόφους, είναι μια αθόρυβη συνεργασία και μία σχέση «έντεχνη» της γεωργίας με την κτηνοτροφία. 

Περιδιαβαίνοντας  του αγροτικούς δρόμους της Κατωγής και όλη της Παλικής αυτή την περίοδο συναντάς χωράφια, που το κομμένο χορτάρι από το θεριστικό  μηχάνημα είναι στοιχισμένο και περιμένει την επόμενη διαδικασία της δέσης του σε «μπάλες».Βέβαια έχει επικρατήσει να λέγονται μπάλες το χορτάρι που έχει δέσει το μηχάνημα, άσχετα εάν έχουν σχήμα παραλληλόγραμμο. Υπάρχουν χωράφια που ήδη έχει περάσει το μηχάνημα και έχει δέσει το χορτάρι σε μπάλες και είναι έτοιμο να φορτωθεί για να αποθηκευτεί στις αποθήκες. Εικόνες από πίνακα ζωγραφικής παρουσιάζουν πολλά χωράφια, που ,όπως είναι με τις μπάλες διάσπαρτες ή κατά σειρά που τις έχει αφήσει το μηχάνημα,  σου δίνουν την εντύπωση πως είναι βαλίτσες που περιμένουν τους ταξιδιώτες τους.

Το  μυαλό μου τρέχει στον αγώνα που έκαναν οι παλαιότεροι , όταν δεν υπήρχαν τα μηχανήματα, και τα χέρια μέσα στο λιοβόρι, έπρεπε να θερίζουν και να κάνουν το χορτάρι μπάλες χρησιμοποιώντας μια ξύλινη κασέλα.

Σήμερα κάνοντας απολογισμό επί της ευκαιρίας που έρχεται  Ιούνιος, στη γεωργία μπορούμε να πούμε πως η τεχνολογική εξέλιξη πρωτοστατεί με τα μηχανήματά της και η παραγωγή είναι μεγάλη και ικανή. Εκτοπίστηκε  βέβαια η συνεργασία μεταξύ των γεωργών και η επικοινωνία ελαττώθηκε, οι δε λαογραφικές εικόνες και οι νοοτροπίες άλλαξαν χαρακτήρα στο μεγαλύτερο μέρος τους.

Κλείνοντας για τον Ιούνιο, που οι άνθρωποι παλιά, ιδιαίτερα αυτόν το μήνα δούλευαν έως ο ήλιος να πάρει γιόμα  και έτσουζε η λαύρα στο κορμί τους ,ας θυμηθούμε το κείμενο του μεγάλου Ησίοδου:  « Καιρός του θερισμού, πού δεν πρέπει να κοιμάσαι το πρωί. Η αυγή θα σε βοηθήσει να θερίσεις το ένα τρίτο από τη δουλειά της ημέρας… να κουβαλήσεις νωρίς τον καρπό στο σπίτι σου, εξασφαλίζοντας τον βίο σου»…(Έργα και Ημέραι, στίχ. 575-78)

Τέλος ας μείνει ως δίδαγμα η παροιμία  του θερισμού, που αφορά τον άνθρωπο που δεν έχει παλμό ζωής και ενέργεια πράξης : «Εργάτης αργοκίνητος όλο δρεπάνι αλλάζει».    

                                                                                                                                                 Γεράσιμου Σωτ. Γαλανού